ترجمه: شیخ عبدالرحمن جعفری
از فضایل ماه مبارک رمضان شب قدر است، شبى است که خداوند در آن ثواب اعمال نیک را براى امت اسلامى مضاعف و بسیار زیاد مى کند.
{إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ (۱) وَمَا أَدْرَاکَ مَا
لَیْلَةُ الْقَدْرِ (۲) لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (۳)
تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَةُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ کُلِّ
أَمْرٍ (۴) سَلَامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ}
شرح و تفسیر سوره مبارکه قدر
إنا أنزلنه فی لیلة القدر: ما قرآن را در شب با ارزش قدر فرو فرستادیم.
فرموده الله سبحانه وتعالى:{ ِنَّا أَنْزَلْنَاهُ}: همانا ما قرآن را در
شب قدر نازل کردیم، یعنى همانا تمام قرآن یکبارگی از لوح محفوظ به آسمان
دنیا نازل شده، وسپس بعد از آن در طى ۲۳ سال برحسب وقایع بر رسول اکرم
rنازل شده است. این قول ابن عباس رضی الله عنهما وبعضی از صحابه می باشد.
مراد از “قدر” در فرموده الله سبحانه وتعالى:” لَیْلَةُ الْقَدْر” چیست ؟
ابن جوزى رحمه الله می فرماید: در تسمیه شب قدر پنج قول ذکر شده است:
۱- همانا آن شب داراى عظمت وبزرگی است، وگفته مى شود فلانى داراى بزرگی و
عظمت است. قوله تعالى: “وما قدروا الله حق قدره” آنان آنگونه که شایسته
است خدا را نشناختند.
۲- همانا آن شب تنگ است، شبى است که بخاطر نزول فرشتگان در زمین، زمین بر آنان تنگ مى شود. قوله تعالى : “ومن قدر
۳- علیه رزقه” وآن کسى که رزق و روزى بر او تنگ شده است. (خلیل ابن
احمد).قدر بمعناى حکم مى باشد. مثل اینکه بگوییم اشیاء در آن اندازه گرفته
مى شوند. (ابن قتیبة).
۴- همانا کسى که قدر ومنزلتى ندارد، بخاطر عبادت و طاعت در شب قدر داراى ارزش ومنزلت ” قدر” مى شود. ( أبوبکر الوراق).
۵- براى اینکه در آن شب کتابى نازل شده است که داراى قدر و ومنزلت است، ودر آن شب رحمت وفرشتگانى که داراى قدر
خداوند متعال ومنزلت خاصى هستند نازل مى شود. (على ابن عبید الله).شب
قدر را در قرآن اینچنین توصیف کرده است: {إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِی
لَیْلَةٍ مُبَارَکَةٍ إِنَّا کُنَّا مُنْذِرِینَ (۳) فِیهَا یُفْرَقُ کُلُّ
أَمْرٍ حَکِیمٍ (۴) أَمْرًا مِنْ عِنْدِنَا إِنَّا کُنَّا مُرْسِلِینَ (۵)
رَحْمَةً مِنْ رَبِّکَ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ} الدخان: ٣ – ۶
علامه ابن عثیمین رحمه الله تعالى مى فرماید: خداوند متعال شب قدر را
مبارک توصیف کرده است، بخاطر زیاد بودن خیر وبرکت وفضل آن شب، واز برکات آن
شب نزول قرآن در آن مى باشد، وخداوند متعال آن شب را به عنوان شبى که در
آن هرگونه کار حکیمانه اى بیان ومقرر گشته توصیف کرده است، یعنى اینکه تمام
اوامرى که از طرف خداوند متعال که در آن سال انجام مى گیرد، از ارزاق و
عمرها وخیر وشر وغیره، از لوح محفوظ به فرشتگانى که مسؤولیت نوشتن به عهده
آنان است انتفال مى یابد، وبدون شک تمام اوامر وکارهاى پروردگار با حکمت
ومحکم ومتقن مى باشد،که در آن هیچ نقص وخلل وجهل وباطل نمى باشد.
وشب قدر از شبهاى ماه رمضان مى باشد، بدلیل فرموده الله سبحانه وتعالى:
{شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآَنُ} البقرة: ١٨۵
{لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْر} شب قدر شبى است که از هزار ماه بهتر است.
امام مجاهد رحمه الله مى فرماید: قیام آن شب وعمل در آن بهتر از هزار ماه است که شب قدر در این هزار ماه نباشد.
وامام ابن کثیر رحمه الله مى فرماید: واین قول که شب قدر بهتر از عبادت
هزار ماهى که در آن شب قدر نیست. اختیار ابن جریر است واین قول صحیح وراجح
مى باشد.
{تَنَزَّلُ الْمَلَائِکَةُ وَالرُّوحُ فِیهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ
کُلِّ أَمْر} فرشتگان وجبرئیل در آن شب با اجازه پروردگارشان پیاپی به سوى
عبادت کنندگان شب زنده دار مى آیند براى هر گونه کارى که الله دستور داده
باشد.
سیدنا أبو هریره رضی الله تعالى عنه مى فرماید : تعداد فرشتگان شب قدر
در زمین بیشتر از سنگ ریزه ها مى باشد، واین دلالت برکثرت رحمت وبرکت در
این شب مى باشد .
همانا نزول فرشتگان نزول رحمت وبرکت الهى است، همانطوریکه فرشتگان در
موقع تلاوت قرآن وحلقه هاى علم نازل مى شوند وبالهایشان را براى طالب علم
می گسترانند .
اما مراد از روح در آیه، جبریل امین علیه السلام مى باشد، وآن از باب عطف خاص برعام مى باشد.
{سَلَامٌ هِیَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ} آن شب شب سلامت ورحمت ودرود فرشتگان برمؤمنان شب زنده داراست تا طلوع صبح.
در معناى سلام در این آیه دو قول مى باشد:
۱- امام مجاهد رحمه الله مى فرماید: در آن شب هیچ بیمارى ودردى صورت نمى گیرد، وهیچ شیطانى رها نمى شود.
۲- ابن قتیبه رحمه الله مى فرماید: همانا معناى سلام خیر و برکت است.
علامه ابن عثیمین رحمه الله تعالى مى فرماید: منظور از سلام یعنى اینکه
شب قدر شب سلامتى براى مؤمنین از هر چیز مخوف وترسناک مى باشد، و بخاطر
زیاد بودن اشخاصى که از آتش جهنم آزاد مى شوند، واز عذاب آن نجات مى یابند.
ومراد از {حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ} یعنى اینکه آن شب باطلوع فجر که انتهاى عمل وعبادت شب مى باشد پایان مى یابد.
فضایل شب قدر از خلال شرح سوره قدر
۱- نزول قرآن کریم که آن بعنوان معجزه جاوید بر رسول اکرم صلى الله علیه وسلم براى هدایت جهانیان مى باشد، وحجتى است بر معاندین.
۲- همانا شبى است که در آن برکت ورحمت زیاد مى باشد.
۳- شبى است که در آن ارزاق وعمر وحوادث سال آینده مقدر ومشخص مى شود.
۴- شبى است که عبادت در آن بهتر از هزارماه مى باشد.
۵- شبى است که فرشتگان در آن نازل مى شوند، ونزول فرشتگان همراه با خیر وبرکت ورحمت وآزاد شدن بندگان از آتش مى باشد.
۶- همانا شبى است که در آن سلامتى از امراض وعقوبات مى باشد.
۷- وقیام آن شب سبب کفاره وبخشش گناهان گذشته مى شود.
رسول اکرم مى فرماید: “من قام لیلة القدر إیمانا وإحتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه” متفق علیه .
«هر کس شب قدر را بپا دارد در حالى که ایمان وامید اجر دارد گناهان گذشته او بخشیده مى شود» .
لیلة القدر چه شبى است ؟
شب قدر از شبهاى ماه رمضان مى باشد، بدلیل فرموده الله سبحانه وتعالى:
{شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِی أُنْزِلَ فِیهِ الْقُرْآَنُ} البقرة: ١٨۵
جمهور علماء مى فرمایند: که شب قدر در دهه آخر ماه مبارک رمضان است، اما
در چه شبى از دهه آخر مى باشد اختلاف کرده اند که مشهورترین آنها عبارتند
از:
۱- شب ۲۱ و این قول امام شافعى رحمه الله است.
۲- شب ۲۳ و این قول بسیارى از صحابه و تابعین است .
۳- شب ۲۵ و۲۷ و۲۹ .
۴- شب آخر رمضان است.
۵- در دهه آخر است، اما در هر سال تغییر مى کند، یعنى اینکه احتمال دارد
یک سال ۲۱ وسال دیگر ۲۵ وسال دیگر ۲۳ باشد. واین قول ابى قلابه وغیره است،
واین بعنوان صحیح ترین قول مى باشد.
ابن کثیر رحمه الله تعالى: مى فرماید از ابى قلابه روایت شده است که
فرمود شب قدر در دهه آخر است وهر سال تغییر مى کند، واین قول صریح بزرگانى
چون امام مالک وثورى وامام احمد واسحاق ابن راهویه وابو ثور و مزنی و ابن
خزیمه و دیگران مى باشد، و همچنین از امام شافعى رحمه الله تعالى روایت شده
است. و الله اعلم
چگونگی احیاى شب قدر
ام المومنین عائشة رضى الله تعالى عنها مى فرماید: رسول اکرم صلى الله
علیه وسلم هنگامى که وارد دهه آخر مى شد شب زنده دارى مى کرد، و خانواده اش
را بیدار مى کرد، و کمربند خود را محکم مى کرد. (کنایه از دورى جستن از
زنان، و به طور کلى از لذتهاى دنیوى دورى مى جست و به عبادت مشغول مى شد).
اعتکاف در شب قدر
از بهترین وسیله براى بدست آوردن ثواب و اجر شب قدر اعتکاف کردن یعنى
ماندن در مسجد بقصد عبادت مى باشد، رسول اکرم صلى الله علیه وسلم دهه آخر
رمضان را اعتکاف مى نمودند، و به قراءت قرآن ودعا ونیایش مشغول مى شدند، و
متأسفانه از
امروزه سنت اعتکاف (ماندن در مسجد بقصد عبادت) ترک شده است، در حالیکه
رسول اکرم صلى الله علیه وسلم واهل بیتش وصحابه کرام رضوان الله تعالى
علیهم اجمعین بر این عبادت مواظبت مى کردند. دعا در شب قدر
ابن کثیر رحمه الله مى فرماید: مستحب است که زیاد به دعا ونیایش برداخته
شود ومستحب است که این دعا زیاد خوانده شود اللهم انک عفو تحب العفو فاعف
عنی
امام احمد رحمه الله از ام المؤمنین عائشة رضى الله عنها روایت کرده است
که فرمود: ای رسول خدا اگر شب قدر را درک کردم چه دعایى بکنم فرمود : بگو
:” اللهم انک عفو تحب العفو فاعف عنی ”
“پروردگارا همانا تو بخشنده اى و بخشش و گذشت را دوست دارى پس مرا ببخشاى.”
...
اين وبلاگ توسط جمعي از دانش آموزان مدرسه ي شهيد بهشتي راه اندازي شده و صرفا جهت گرد همايي هاي دوستانه مي باشد